هەرێمی کوردستان

   هەرێمی کوردستان

مه‌راسیمی پرسه‌ی مام جەلال له‌م شوێنانه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت

دوایی كۆچی دوایی سه‌رۆك مام جه‌لال و به‌خاكسپاردنی له‌گردی ده‌باشانی شاری سلێمانی، له‌رۆژانی شه‌ممه‌و یه‌كشه‌ممه‌ به‌رواری ( 7 و 8ی تشرینی یه‌كه‌می 2017) مه‌راسیمی پرسه‌ی مام جه‌لال، له‌شارو شارۆچكه‌كانی كوردستان و به‌غداو تاراوگه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت.


به‌پێی زانیارییه‌كانی PUKmedia كه‌ له‌سه‌رچاوه‌یه‌كی تایبه‌ته‌وه‌ پشتڕاستی كردووه‌ته‌وه‌ مه‌راسیمی پرسه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال رابه‌ری زیاتر له‌نیو سه‌ده‌ خه‌باتی گه‌لی كورد له‌م شوێنانه‌ به‌ڕێوه‌ده‌چێت

پرسه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال:

سلێمانی، رۆژی شه‌ممه‌ 7/10/2017 سه‌عات 1ی نیوه‌ڕۆ بۆ سه‌عات 5ی ئێواره‌
ناونیشان/ پیاوان، یاریگای یانه‌ی سیروانی نوێ
              ژنان، مزگه‌وتی ئه‌حمه‌دی حاجی عه‌لی

هه‌ولێر، رۆژی شه‌ممه‌ 7/10/2017 سه‌عات 2ی پاش نیوه‌ڕۆ بۆ 5.30 ئێواره‌
ناونیشان/ باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی

كه‌ركوك، رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ 8/10/2017 سه‌عات 1.30 نیوه‌ڕۆ بۆ 5ی ئێواره‌.
ناونیشان/ پیاوان، باره‌گای مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی
             ژنان، ره‌حیماوا – هۆڵی كاكه‌ ره‌ش

به‌غدا، رۆژی شه‌ممه‌ سه‌عات 2 بۆ 5ی ئێواره‌.
ناونیشان/ شه‌قامی فه‌ڵه‌ستین – مزگه‌وتی ئیمامی عه‌لی

ئه‌مریكا- ده‌ڵاس، رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌  سه‌عات 3 بۆ 7ی ئێواره‌.
ناونیشان/ Masjid salahadin 6100 K .. Ave plano TX 75074

به‌ریتانیا، رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌  8/10/2017 سه‌عات 12 بۆ 17
ناونیشان/ 7upper tinity street digbeth.. Birmingham b9 4eg

سوید، رۆژی شه‌ممه‌ 7/10/2017 سه‌عات 14 بۆ 17
ناونیشان/ Folkets hus hammarkullen.. Hammerkulletovget.62 Angered 37.424

سوید  - كریستیانستاد، یه‌ك شه‌ممه‌ سه‌عات 13 بۆ 17
ناونیشان/ urdiska freningen p Ingbord.

سوید – ستۆكهۆڵم ، رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ 8/10/2017
ناونیشان/ Valstavagen 80A .. 19553 Marsta

فینلاند – هیلسنكی، رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ 8-10-2017 له‌ سه‌عات 13 بۆ 19
ناونیشان/ Paaditorni, Paasivuorenkatu 5 A, Helsinki

هۆڵه‌ندا، رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ 8-10-2017
ناونیشان/ Opera zalen centrum – Gouden Zaal
Address: Fruitweg 28-34, 2525 KH den Haag

ئیتاڵیا – بۆلزانۆ، رۆژی شه‌ممه‌ 7/10/2017 سه‌عات 2 بۆ 5ی ئێواره‌
ناونیشان/ Piazza parrocchia 24 Bolzana 39100 Italia .. ddee ddf9 talafun 00393896473322

سویسرا، رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ سه‌عات 13 بؤ 17
ناونيشان (ئویتیكۆن شتراسه‌ 17 شلیرن 8952 Uitikonerstrasse  schliren )

یۆنان، رۆژی شه‌ممه‌ 7/10/2017 سه‌عات 5 تا 7 ئێواره‌
ناونیشان/ شه‌قامی پانێ بیستی.. میو 52 . ئه‌سینا. هۆتێل تیتانیا.
Panepistimiou. 52-athens- Greece

نه‌رویژ – لیلسترۆم
كولتور سه‌نته‌ر 2000 رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ سه‌عات 13.30 تا 16.30
ناونیشان/ Kirkegata-11 .lillestrom

پرسه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ 18 شاری ئه‌ڵمانیا
*مانهایم - لودڤیگسهاڤن به‌ به‌شداری شاره‌كانی (هایدلببێرگ، هایلبرۆن، مانهایم لودڤیكسهاڤن) مه‌راسیمی پرسه‌ی مام  له‌شاری لودڤیگسهاڤن به‌ڕێوه‌ ده‌چێت...
ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌ سه‌عات 14 بۆ 17ی پاش نیوه‌ڕۆ له‌:
VSK Germania-Heuweg 144
67025 Ludwigshafen
*لوبیك باكوری ئه‌ڵمانیا:
یه‌كه‌شه‌ممه‌له‌سه‌عات 14بۆ18 به‌ڕێوه‌ده‌ه‌چێت له‌:
Rot weis Moosling
Broder –Gremm-Ring 4 B
23560 Lubeck

*شاری كۆڵن:
به‌به‌شداری شاره‌كانی (ئاخن،بۆن،لیمبۆرگ،دیورن)
یه‌كشه‌مه‌ سه‌عات 14 بۆ 18 له‌:
Konrad Adenauer Str.139
51149 köln

*كییل باكوری ئه‌ڵمانیا:
یه‌كشه‌مه‌ سه‌عات 14تا 18 له‌:
Mega saray
Wilhelm str.11
24143 Keil

*هانۆڤه‌ر
ڕۆژی یه‌كشه‌مه‌ سه‌عات 14 بۆ 16 له‌:
Kulturzentrum Faust
Zur Bitfettfedernfabrik 3
30451 Hannover

*نۆرنبێرگ خواروی ئه‌ڵمانیا:
ڕۆژی یه‌كشه‌مه‌ سه‌عات 14 بۆ 17 له‌ ناوه‌ندی كلتوری پێكه‌وه‌ ژیانی كردو ئه‌ڵمان:
Sielstraße 5
90429 Nurnberg

*میونشن – میونخ.. خواروی ئه‌ڵمانیا:
ڕۆژی یه‌كشه‌مه‌ سه‌عات 14 بۆ 18له‌:
Eine welt Haus
Schwanthalerstrße München

*هامبۆرگ باكوری ئه‌ڵمانیا"
ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌ سه‌عات 14 بۆ 18له‌:
Steindamm
 20099 Hamburg

*فرایبۆرگ:
ڕۆژی یه‌كشه‌ممه‌  سه‌عات 3 بۆ 18 له‌:
Tenennbachestrß.36
79106 Freiburg im Breisgau

*شتوتگارت:
یه‌كشه‌ممه‌ سه‌عات  ١٥ بۆ ١٧ له‌:
Urbanstraß 49 A
70182 Stuttgart

*بیله‌فێڵد:
یه‌كشه‌ممه‌ سه‌عات 13 bo 17 له‌:
Schillerstr.91
33609    Bielefeld

* شاری مه‌ریوان

بڕیارە سبەینێ یەكشەممە 2017/10/8 لەمزگەوتی سەلاحەدینی ئەیوبی شاری مەریوان پرسەی سەرۆك مام جەلال بەڕێوەبچێت.

بەپێی راگەیەنراوی ئەنجومەنە مەدەنییەكانی مەریوان، بە بەشداری نازم دەباغ نوێنەری حكومەتی هەرێم لەئێران، پرسەكە لەسەعات 3ی بۆ 5ی ئێوارە لە مزگەوتی سەلاحەدینی ئەیوبی شاری مەریوان كە لەبولواری موعەلمدایە بەڕێوەبچێت.

*پرسه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ سۆران
پرسه‌ی سه‌رۆك مام جه‌لال له‌ قه‌زای سۆران رۆژی یه‌ك شه‌ممه‌ 8-10-2017، سه‌عات 1:00 ی پاشنیوه‌ڕۆ له‌ هۆڵی مزگه‌وتی شه‌هید (شه‌وكه‌ت شێخ یه‌زدین) به‌ڕێوه‌ ده‌چێت.

 

خه‌باتگێڕی ماندوونه‌ناس

خه‌باتگێڕی ماندوونه‌ناس

نازم ده‌باغ ؛ نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له ئێران

مام جه‌لال هێما و سیمبولی خه‌بات و ئاشتی له کوردستانی عێراق و رۆژهه‌ڵاتی ناوین بوو، مامۆستای دانوستاندا بوو له وتووێژدا. ئه‌و هۆکاری دابین‌کردنی سازان و یه‌کگرتوویی نێوان ریزه‌کانی کورد و کورد و عه‌ره‌ب بوو. مام جه‌لال به‌رده‌وام له هه‌وڵی چه‌سپانددنی  ئازادی و دیموکراسی بوو له کوردستانی عێراقدا. له بواری رۆشنبیری‌دا پشتیوانی نووسه‌ر و رۆشنبیران بوو، به دروشمه به‌ناوبانگه‌که‌ی که دابین‌کردنی نان و ئازادی بوو که ئازادی به بێ‌ئه‌وه به‌دی نایه‌ت. ئه‌و ئازادی‌خوازێک بوو دژی زوڵم و سته‌م و دیکاتۆرییه‌ت خه‌باتی ده‌کرد، لایه‌نگری مافی مرۆڤ بوو، کاتێک وه‌کو سه‌رۆک کۆماری عێراق هه‌ڵبژێردرا و حوکمی ئێعدام بۆ سه‌دام ده‌رچوو، بۆ جێبه‌جێ‌کردنی پێویستی به ئیمزای سه‌رۆک کۆمار بوو، به‌ڵام مام جه‌لال ئیمزای نه‌کرد و ده‌سه‌ڵاته‌کانی خۆی‌دا به جێگره‌کانی.

تاڵه‌بانی له هه‌موو بارودۆخێکدا به‌دوای دابین‌کردنی سازان و ئاشتی و ئاسایشه‌وه له ناوچه‌که‌و کوردستانی عێراق و عێراق بوو. بۆیه نه‌بوونی ئه‌و دوای نه‌خۆشکه‌وتنه‌که‌ی زیاتر هه‌ستی پێکرا و له رووداوه‌کانی ناوچه‌و کوردستان و عێراق‌دا به‌دی ده‌کرێت. نه‌بوونی ئه‌و له هه‌موو بواره‌کانی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری‌دا ره‌نگدانه‌وه‌ی هه‌‌بوو.

ئێستاکه که مام جه‌لال ماڵئاوایی لێکردووین هه‌موو که‌سایه‌تییه نێوده‌وڵه‌تی و نێوخۆییه‌کان، باس له توانایی و خاڵه به‌هێزه‌کانی ئه‌و که‌سایه‌تییه مه‌زنه ده‌که‌ن، که به‌پێزترین باس له سه‌ر جه‌نابی مام جه‌لال کاتی خۆی ئایه‌توڵڵا سیستانی کردوویه‌تی که به ده‌ریچه‌ی دڵنیاییریریچه‌ عێراقی تازه ناوی بردووه. ئه‌م وته‌ی جه‌نابی سیستانی هه‌روا به سادی نه‌گوتراوه، له ئه‌نجامی پێگه‌و تواناو لێهاتوویی مام جه‌لال‌ه له دروست‌کردنی سازان له نێوان عێراقییه‌کان و کورددا.

به‌نده له ساڵی ١٩٦٤ه‌وه به‌ڕیزیان ده‌ناسم و له سه‌ر رێبازی ئه‌م پیاوه مه‌زنه درێژه‌م به خه‌باتی خۆم داوه تاوه‌کو ئه‌مڕۆ. هیچکات بێ‌‌هیواییم به داهاتوو له‌و مه‌زنه نه‌دیوه، له هه‌موو رۆژه سه‌خته‌کان چ سه‌رکه‌وتن چ شکست، چ کیمیابارانی هه‌ڵه‌بجه‌و ئه‌نفال، چ له ده‌ست‌دانی پۆلێ له شه‌هیدانی هاوڕێ و هه‌واڵی، له سه‌رکرده‌و له پێشمه‌رگه، هه‌میشه هیوای به داهاتوو پته‌وتر ده‌بوو و وره‌ی به‌رزتر ده‌بوو. له‌بیرمه له سه‌ره‌تای ساڵی ٨٠دا که تازه چووبوومه ریزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان، له‌ باره‌گاکانی ناوزه‌نگ ئه‌وکاته، که له هه‌موو لایه‌که‌وه ئابڵۆقه‌ی له‌سه‌ربوو، تێکۆشه‌رێکی کۆنی دژ به شای ئێران له باره‌گاکه‌ی خۆی هاته‌ لای و سه‌ردانی کرد، جۆرێک له بێ‌‌هیوایی له قسه‌کانیدا دیاربوو، به‌ڵام مام جه‌لال ئه‌و رۆژه پێی وت به هیوابه، ئه‌مڕۆ ئێمه لێره پێشوازیت لێده‌که‌ین، له‌ناو خانوویه‌کی قوڕ و له‌ژێر به‌رددا، دڵنیابه له شاری سلێمانی، له رێگای فڕۆکه‌خانه‌و به پاسپۆرت سه‌ردانمان ده‌که‌یت و پێشوازیت لێده‌که‌ین، ئه‌م پیاوه مه‌زنه له پێشمه‌رگایه‌تی و له خڕی ناوزه‌نگه‌وه بوو به سه‌رۆک کۆماری عێراق، ئه‌و هاوڕێیه کاتێک ئه‌و ده‌نگوباسه‌ی بیستبوو له تاران ته‌له‌فۆنی بۆ کردم و خۆشحاڵی خۆی ده‌ربڕی و داوای کرد بچێت بۆ دیداری، به هه‌مان شێوه‌ی که به‌ڕێز مام جه‌لال وتی پێشوازی لێکرا و له سلێمانی مایه‌وه.

مام جه‌لال هه‌میشه خوێندنه‌وه‌ی هه‌بوو بۆ داهاتوو، زۆر لێکدانه‌وه‌ی هه‌بوو بۆ رووداوه‌کان و ئه‌نجامه‌که‌شی واده‌رئه‌چوو که ئه‌و لێکی ئه‌دایه‌وه، هه‌روه‌کوو گرتنی کوێت و راپه‌ڕین که ئه‌میش داستانێکی هه‌یه و خۆم له‌گه‌ڵیا ژیاوم، ئێستاکه که مام جه‌لال ماڵئاوایی لێکردووین ئه‌و هه‌موو هه‌ڵسه‌نگاندن و لێکدانه‌وه بۆ ئه‌و تێکۆشه‌ره ماندوونه‌ناسه رۆحی ئه‌و داوامان لێده‌کات که به‌رده‌وام بین له‌سه‌ر رێبازه‌که‌ی، سیاسه‌ته‌کانی ئه‌و ببێته وانه‌ی قوتابخانه‌یه‌ک بۆ ئێستا و داهاتووی کورد. کوردستان و عێراق و ناوچه‌که‌و جیهانیش، رابه‌رێکی مه‌زنی له‌ده‌ست‌داوه، به‌ڵام رێگای پڕسه‌روه‌ری ئه‌و زیندووه‌و هیوادارم به به‌رده‌وامی له‌سه‌ر رێبازه‌که‌ی، رۆحی شاد که‌ین.



 

نازم دەباغ : ئێران دەستپێشخەر نابێت لە داخستنی سنوورییەكانی بەسەر هەرێم

نوێنەری حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران، ڕای گەیاند ئێران چاوەڕوانی چۆنیەتیی مامەڵەكردنی هەرێمی كوردستانە لەگەڵ دەرەنجامی ڕیفراندۆمدا.

بە ڕاپۆرتی ئاژانسی هەواڵی مێهر، نازم دەباغ، نوێنەری حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە ئێران، لەمبارەوە بە (باسنیوز)ی ڕاگەیاند: "پێویستە  سەركردایەتیی سیاسی حكوومەتی هەرێمی كوردستان هەموو هەڕەشەکان لەبارەی پرۆسەی ڕیفراندۆم بە جدی وەربگرن."

وتیشی: "نابێت دەستبەجێ وا بیر بكەینەوە كە ئەو وڵاتانەی هەڕەشەیان كردووە و لە یەكەم ڕۆژی ڕیفراندۆمدا هیچیان نەكرد، دواتر هیچ كاردانەوەیان نابێت، بۆیە دەبێت هەموو ئەگەرەكان لەبەرچاو بگرن، نەك لە چوارچێوەی تەسکدا بیهێڵنەوە، دیارە لەو بابەتە ئێران بەتەنیا نییە، لایەنی دیكەی وەك ئەمریكا، ئەورووپا و وڵاتانی دیكە، پێیان ڕاگەیاندین كە ڕیفراندۆم نەكەین، بەڵام كە كرا ئەبێ ئەگەرەكان لەبەرچاو بگرین".

نوێنەرەكەی حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە تاران، دەڵێت: "ئەو خوێندنەوەیەی كە بۆ كۆماری ئیسلامی ئێران هەمە، پێشتر گوتوومە و ئێستاش دەیڵێمەوە ئێران لە داخستنی خاڵە سنوورییەكانی بەسەر هەرێمی كوردستاندا پێش توركیا و عێراق دەستپێشخەر نابێت."

ڕاشیگەیاند:" هەروەها خاڵێكی دیكە هەیە ئەویش ئەوەیە كە ئەو بژاردەكانی خۆی بەپێی قۆناغەكان بەكار دێنێت، ڕێی تێدەچێت داخستنی خاڵە سنوورییەكان بێت و بە قۆناغ جێبەجێی بكات، بەڵام لەوانەشە نەیكات".

نازم دەباغ، ئەوەشی خستەڕوو، كە تا ئەم ساتەوەختە ئێران نایەوێت كوردانی هەرێمی كوردستان لە هەندێ هەڵوێست وەرگرتن زرەرمەند بن، ئێستا زیاتر خوێندنەوە و بۆچونەكانیان لەسەر سەركردایەتیی سیاسیی كورد و حكوومەتی هەرێمی كوردستانە لە بەڕێوەبردنی ئەم پرسەدا.

 نوێنەری حكوومەتی هەرێمی کوردستان، دەشڵێت: "وەك نوێنەرانی كورد و حكوومەت لە دەرەوە دەبێت تێگەیشتن و خوێندنەوەمان بۆ ڕووداوەكانی ئایندە هەبێت، لە كۆنگرە ڕۆژنامەوانییەكەی دوێنێی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستانیش هەندێك بابەت خرایە ڕوو، ئەوانەش دەكرێت وەك هۆكارێك بۆ ئارامكردنەوە، یان كەمتر زەرەركردن لەم قۆناغەی ئێستادا تا لە گفتوگۆدا دەگەینە ئەنجامێكی باش دابنێین."

نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له وتووێژ له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی "فرهیختگان" هه‌لومه‌رج بۆ به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی ئاماده نییه

نازم ده‌باغ نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له ئێران له وتووێژێکدا له‌گه‌ڵ رۆژنامه‌ی "فرهیختگان" سه‌باره‌ت به بارودۆخی ئێستای به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی سه‌ربه‌خۆیی له کوردستانی عێراق ده‌ڵێت که ئه‌م ناوچه هێشتا سووره له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌بردنی راپرسی.

نازم ده‌باغ رایگه‌یاند: هه‌رێمی کوردستان به هۆی بارودۆخی سیاسی نه‌گونجاو، ده‌یه‌وێت هه‌رچی زووتر ببنه وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ، سه‌ره‌ڕای خواستێک که له ناوخۆی کوردستانی عێراق بۆ به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی هه‌یه، ئیمکانی به‌ڕێوه‌چوونی نییه، له‌م بارودۆخه‌دا، به‌رپرسانی هه‌رێم پێ له‌سه‌ر ئه‌وه داده‌گرن که گه‌ره‌نتی نێوده‌وڵه‌تی وه‌ربگرن که جێگره‌وه‌یه‌کی باشتر بێت بۆ راپرسی. له راستیدا به‌رپرسانی هه‌ریم ده‌یانه‌وێت که له پێناو ده‌ست‌هه‌ڵگرتن له به‌ڕێوه‌بردنی راپرسی، ئیمتیازێکی باشتر وه‌ربرگن.

نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌دا که ئایا هه‌لومه‌رجی به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی دواکه‌وتووه یان نا، ده‌ڵێت: له هه‌رێمی کوردستان هیچ لایه‌نێکی سیاسی ده‌نگی ئه‌رێنی بۆ دواخستنی راپرسی نه‌داوه. سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم و لایه‌نه سیاسییه‌کان هێشتا سوورن له‌سه‌ر خواستی خۆیان، به‌ڵام هه‌روه‌ها که ئاماژه‌م پێدا هه‌لومه‌رجی به‌ڕێو‌ه‌چوونی ئاماده نییه و دواتر بڕیار بۆ داهاتوو ده‌ده‌ین.

ده‌باغ له وڵامی پرسیارێکی دیکه‌دا سه‌باره‌ت به پشتیوانی ئیسراییل له هه‌رێمی کوردستانی عێراق و وه‌ڵامی به‌رپرسانی هه‌رێمی کوردستان ده‌ڵێت: ئیسراییل به په‌سه‌ندکردنی به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی هه‌رێمی کوردستان به‌دوای ئامانجه تایبه‌ته‌کانی خۆیه‌وه‌یه. به‌پرسانی هه‌رێمی کوردستانی عێراق پێیان وایه به به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی، پێگه‌یه‌ک له نێوان وڵاتانی عه‌ره‌بی و ئیسلامی به‌ده‌ست دێنن.

 

 

نازم ده‌باغ : ئه‌گه‌ری دواخستنی ریفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی کوردستانی عێراق که‌م نییه

نازم ده‌باغ، نوێنه‌ری هه‌رێمی کوردستانی عێراق له وتووێژێکی تایبه‌ت له‌گه‌ڵ "اعتماد":

ئه‌گه‌ری دواخستنی ریفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی کوردستانی عێراق که‌م نییه

ئه‌گه‌ر پێشنیاری باش و زه‌مانه‌تی پێویست له لایه‌ن وڵاتانی دیکه‌وه بدرێت، ریفراندۆم دواده‌خه‌ین

 له رۆژێکه‌وه که مه‌سعود بارزانی، سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستانی عێراق رایگه‌یاند که ده‌یه‌وێت ریفراندۆمێک له‌م ناوچه بۆ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان به‌ڕێوه ببات، حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق و دراوسێکانی هه‌رێم، ئێران و تورکیا به توندی دژی ئه‌م بڕیاره وه‌ستانه‌وه. مانگی ٦ی ئه‌مساڵ، مه‌سعود بارزانی له کۆبوونه‌وه‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ حزبه‌کانی دیکه‌ی کوردستان ٢٥/٩ی وه‌کو رۆژی به‌ڕێوه‌چوونی ریفراندۆم راگه‌یاند. هه‌رچه‌نده هه‌‌فته‌یه‌ک زیاتر نه‌ماوه بۆ ئه‌م رێکه‌وته، به‌ڵام نازم ده‌باغ، نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستانی عێراق له تاران ده‌ڵێت هێشتا ئه‌گه‌ری دواکه‌وتنی ئه‌م ریفراندۆمه هه‌یه. ده‌باغ ده‌ڵێت حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان سه‌رقاڵی هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌و پێشنیارانه‌یه که له لایه‌ن تورکیا و وڵاتانی رۆژئاواییه‌وه نێردراون و ئه‌گه‌ر هه‌ست به‌وه بکات که گه‌ره‌نتی پێویست له‌م پێشنیارانه‌دا بۆ دابین‌کردنی مافی کورد بوونی هه‌یه، له به‌ڕێوه‌بردنی ریفراندۆم له‌م بارودۆخه‌ی ئێستادا ده‌ست هه‌ڵده‌گرێت.

نازم ده‌باغ هه‌روه‌ها پێی وایه که بابه‌تی سه‌ره‌کی که بووه‌ته هۆکار که هه‌رێم بیر له به‌ڕێوه‌بردنی ریفراندۆم بکاته‌وه، نه کێشه له‌گه‌ڵ تاران و ئه‌نقه‌ره، به‌ڵکو بێ‌متمانه‌یی نێوان هه‌ولێر و به‌غدایه. ده‌باغ ده‌ڵێت به دڵنیاییه‌وه حکومه‌تی هه‌رێم له ئه‌گه‌ری به‌ڕێوه‌بردنی ریفراندۆم‌دا بۆ رازی‌کردنی رای تاران و ئه‌نقه‌ره پلانی ده‌بێت. ده‌باغ له هه‌مان کاتدا سه‌باره‌ت به‌و ناوچانه‌ی له سێ ساڵی رابردوو له‌شه‌ڕ دژی داعش له لایه‌ن پێشمه‌رگه‌وه رزگار کراون، ده‌ڵێت که ئه‌م ناوچانه به دڵنیاییه‌وه له لایه‌ن حکومه‌تی هه‌رێمه‌وه وه‌کو به‌شێک له خاکی هه‌رێم ده‌ناسرێن، به‌ڵام ئه‌گه‌ر حکومه‌تی ناوه‌ندی بیه‌وێت ریفراندۆم بۆ دیاریکردنی چاره‌نوسی ئه‌و ناوچانه به‌ڕێوه ببات، حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان دژی راپرسی ناوه‌ستێته‌وه.

ده‌باغ پێی وایه که به‌ڕێوه‌چوونی ریفراندۆم هه‌وڵێکی سه‌مبولیک نییه و حکومه‌تی هه‌رێم بۆ جێبه‌جێ‌کردنی ئاکامه‌کانی ریفراندۆم پلانی هه‌یه، هه‌رچه‌نده راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان له‌وانه‌یه مانگێک، ساڵێک، دوو ساڵ یان زیاتر بخایه‌نێت، ئه‌و هه‌روه‌ها ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق خواستێکی بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی کوردستان نیشان بدایات، له‌وانه بوو باسی ریفراندۆم به گشتیی باس نه‌کرێت. ده‌قی ته‌واوی وتووێژی رۆژنامه‌ی "اعتماد" له‌گه‌ڵ نازم ده‌باغ، نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستانی عێراق له تاران به‌م شێوه‌یه بوو:

·       هه‌فته‌ی داهاتوو بڕیاره حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، راپرسی بۆ سه‌ربه‌خۆیی کوردستان به‌ڕ‌ێوه ببات، به‌ڕای ئێوه سه‌ره‌ڕای دژایه‌تی وڵاتانی دراوسێ، به‌غدا و وڵاتانی زلهێزی جیهانی، ئایا ئه‌م راپرسییه که کاتی خۆیدا به‌ڕێوه ده‌چێت؟

-        به‌ڕای من تا ئه‌م ساته سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمی کوردستان و لایه‌نه سیاسییه‌کان پێداگرن که ده‌نگدان له کاتی خۆیدا به‌ڕێوه بچێت. به‌ڵام هێشتا ئه‌گه‌ری ئه‌وه هه‌یه که راپرسی دوابکه‌وێت. ئه‌مه‌ش به‌نده به‌و پێشنیارانه‌ی که بۆ جێگره‌وه‌ی ریفراندۆم له لایه‌ن وڵاتانه‌وه ده‌درێت. چه‌ند خاڵی جیاواز له لایه‌ن دۆستانمانه‌وه ئێران، تورکیا، به‌ریتانیا، فه‌ڕه‌نسا، ئه‌مریکا و نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان له دانوستان له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی هه‌رێمی کوردستان باسکراوه، ئه‌م پێشنیارانه تاڕاده‌یه‌ک جێگای هه‌ڵسه‌نگاندنن. ئه‌نجومه‌نی سه‌رکردایه‌تی حزبه‌ سیاسییه‌کانی کوردستانی عێراق سه‌رقاڵی دانوستان و راوێژن، ئه‌گه‌ر بگه‌ینه ئه‌و نه‌تیجه‌ی که ئه‌م پێشنیارانه‌  زه‌مانه‌ت و گه‌ره‌نتی به‌هێزیان هه‌یه، ئه‌گه‌ری دواخستنی ریفراندۆم هه‌یه. به‌ڕای من هێشتا زووه که بڵێین پێشنیاره‌کان په‌سه‌ند ده‌کرێن یان نا. به‌ڵام به‌ڕای من شایانی هه‌ڵسه‌نگاندنن.

·       ئه‌گه‌ر ئه‌م راپرسییه به‌ڕێوه بچێت، پلانی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان بۆ جێبه‌جێ‌کردنی ئه‌نجامه‌کانی چییه؟ ئایا ئه‌م راپرسییه سیمبولیکه یان حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان پلانی کرده‌وه‌یی بۆ دوای راپرسی هه‌یه؟

-        به‌ڵێ، به‌ڕای من جێبه‌جێ‌کردنی راپرسی به‌م مانا نییه که ته‌نها راپرسییه‌ک به‌ڕێوه بچێت، وانییه که ئه‌نجامێکی ئه‌رێنی بگرین و رۆژی دواتر هه‌موو شتێک کۆتایی پێ بێت. هه‌رێمی کوردستان ده‌یه‌وێت که ده‌بێت قۆناغی دوای راپرسی دانوستان و رێكه‌وتن له نێوان هه‌رێمی کوردستان و حکومه‌تی ناوه‌ندی به‌غدا و دراوسێکان بکرێت، ئه‌م پرۆسه‌یه له‌وانه‌یه زۆر دوورودرێژ بێت، مانگێک، سالێک، دوو ساڵ یان زیاتر. به دڵنیاییه‌وه پلانی دوای راپرسی له لایه‌ن حکومه‌تی هه‌‌رێمی کوردستانه‌وه دانراوه و ده‌یانه‌وێت که دوای به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی، دانوستانی دیپلۆماتیک بۆ جێبه‌جێ‌کردنی ئه‌نجامه‌کانی ده‌ست پێ بکه‌ن.

·       به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی دژایه‌تی ئێران و تورکیای لێکه‌وتووه‌ته‌وه وه‌کو به‌هێزترین دراوسێکانی هه‌رێم و هه‌روه‌ها حکومه‌تی ناوه‌ندی عێراق و ته‌نانه‌ت ئه‌مریکاش دژی وه‌ستاونه‌ته‌وه، پێتان وانییه پێداگری له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی له‌م بارودۆخه‌ی ئێستادا ببێته هۆی ئه‌وه‌ی که دۆستانی دێرینی هه‌ولێر تووشی کێشه له‌گه‌ڵ هه‌رێمی کوردستان ببن؟

-        به‌ڕای من سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمی کوردستانی عێراق ئه‌مه‌یان له‌به‌رچاو گرتووه که ئه‌گه‌ر دراوسێکان و دۆستان دژی به‌ڕێوه‌چوونی ریفراندۆم بن و سه‌ره‌ڕای ئه‌مه به‌ڕێوه‌ی ببات، بۆ دواتر پلانی ده‌بێت. ئه‌م بڕیاره‌ی سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمی کوردستان زیاتر له هه‌ر شتێک دژکرده‌وه‌یه به بێ‌متمانه‌یی نێوان هه‌ولێر و حکومه‌تی ناوه‌ندیی به‌غدا. به‌داخه‌وه حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق به‌دوای چاره‌سه‌رکردنی راسته‌قینه‌ی کێشه‌ و بابه‌ته‌کانی له‌گه‌ڵ کورد نییه. ئه‌گه‌ر حکومه‌تی ناوه‌ندی عێراق گرنگی زیاتر به بابه‌تی کورد بدات و خواستێکی راسته‌قینه‌ی بۆ چاره‌سه‌ر ببێت، له‌وانه‌بوو به هیچ شێوه‌یه‌ک باسی ریفراندۆم نه‌هاتایاته ئاراوه.

·       ئایا حکومه‌تی ناوه‌ندی عێراق له کاتی دروستبوونیه‌وه تا ئێستا ده‌رفه‌تی پێویستی بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانی کوردستان بووه؟

-        له‌وانه‌یه ده‌رفه‌تی پێویست بۆ چاره‌سه‌رکردنی ١٠٠٪ی کێشه‌کانی کورده‌کان له ١٤ ساڵی رابردوودا بۆ حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق نه‌بووبێت، به‌ڵام ئه‌م حکومه‌ته‌ی ئێستا له‌به‌رچاو بگرن، کاتێک که له به‌غدا ده‌ستووری عێراقیان په‌سه‌ند کرد، به‌ڵێنیان دا که تاوه‌کو ساڵی ٢٠٠٧ چاره‌نووسی ناوچه کێشه له‌سه‌ره‌کان دیاری بکه‌ن، بڕیاربوو که ئیمکانی به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی خۆبه‌ڕێوه‌به‌ری به ناوچه جیاوازه‌کان بدرێت، یه‌کێک له‌و خاڵه گرنگانه‌ی که حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق هیچکات ئاماده‌ی هاوکاری نه‌بوو بابه‌تی هێزه‌کانی پێشمه‌رگه بوو. پێشمه‌رگه یه‌کێک له سه‌ره‌کیترین هێزه‌کانی عێراق دوای هێڕشی ئه‌مریکا بوو، که‌س ناتوانێت رێژه‌ی کاریگه‌ری پێشمه‌رگه له‌به‌رچاو نه‌گرێت. پێشمه‌رگه رۆڵی سه‌ره‌کی له پاراستنی یه‌کگرتوویی عێراق و رزگارکردنی عێڕاق گێڕاوه، به‌ڵام به‌داخه‌وه حکومه‌تی عێراق هیچ چه‌شنه یارمه‌تییه‌کی به پێشمه‌رگه نه‌گه‌یاندووه و هیچ هه‌نگاوێکی گرنگی هه‌ڵنه‌گرتووه. ته‌نانه‌ت حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراق له پێدانی موچه‌ی پێشمه‌رگه که‌مته‌رخه‌م بوو، که وایکرد له کۆتاییدا ئه‌مریکا ٤٢٣ ملیون دۆلار یارمه‌تی بۆ موچه‌ی پێشمه‌رگه بنێرێت. ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ئیمکانی چاره‌سه‌ری ١٠٠٪ی کێشه‌کان نه‌بووبێت، لانیکه‌م چه‌ندین هه‌نگاوی باش بوون که حکومه‌تی ناوه‌ند ده‌یتوانی بۆ پشتیوانی‌کردن له پێشمه‌رگه هه‌ڵی بگرێت.

به‌ڵێ! حکومه‌تی عێراق هه‌میشه ئه‌م بیانووه‌ی هه‌یه که بارودۆخی وڵات و هه‌لومه‌رجی قه‌یرانئاوی ئیمکانی چاره‌سه‌ری کێشه‌کان نادات. به‌ڵام بڕیاره که‌ی ئه‌م بارودۆخه چاک بێته‌وه؟ متمانه‌ی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان به به‌غدا به ته‌واوی له‌ناو چووه، ئه‌م بڕوایه نه‌ماوه که حکومه‌تی ناوه‌ندیی هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵ کورده‌کان راستگۆیانه‌یه. بۆ خۆم له‌بیرمه ئاغای مالکی کاتێک ده‌یویست ببێته سه‌رۆک وه‌زیر، له‌گه‌ڵ کاک مه‌سعود رێکه‌وت، ئه‌م رێکه‌وتنه ١٩ ماده‌ی هه‌بوو، له‌م ١٩ ماده‌یه له سه‌رده‌می سه‌رۆکایه‌تی مالکیدا کامی جێبه‌جێ کرا؟ ئاغای مالکی به پشتیوانیی ته‌واوی کورده‌کان بووه سه‌رۆک وه‌زیر و هه‌موو رێکه‌وتنه‌کانی له‌بیرکرد. ئاغای عه‌بادیش به هه‌مان شێوه. کاتێک به‌ڕێز عه‌بادی کاندید کرابوو بۆ سه‌رۆکایه‌تی وه‌زیران، ئه‌مریکا و نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان له سلێمانی کۆبوونه‌وه‌یه‌کیان کرد تاوه‌کو هه‌رێمی کوردستان و نوێنه‌رانی کورد بۆ هاوکاری و ده‌نگدان بۆ حکومه‌ته‌که‌ی عه‌بادی رازی بکه‌ن، به‌ڵام به‌ڕێز عه‌بادی ته‌نانه‌ت چاوه‌ڕوان نه‌بوو تا کۆبوونه‌وه‌که کۆتایی پێ بێت و دواتر کابینه‌که‌ی خۆی بناسێنێت. به‌داخه‌وه بێ‌متمانه‌ییه‌کی زۆر له نێوان هه‌ولێر و به‌غدا دروست بووه که به‌‌ ئاسانیش چاره‌سه‌ر نابێت.

·       باسی بێ‌متمانه‌یی نێوان به‌غدا و هه‌ولێرتان کرد، له کێشه سه‌ره‌کییه‌کانی نێوان دوولا، ناوچه کێشه له‌سه‌ره‌کانه که گرنگترینیان که‌رکووکه، به پێی ده‌ستووری عێراق بڕیاربوو تا ساڵی ٢٠٠٧ چاره‌نووسی ئه‌م ناوچانه بۆ گه‌ڕانه‌وه بۆسه‌ر هه‌رێمی کوردستان یان جیابوونه‌وه‌یان دیاری بکرێت، له‌و رووه‌وه که هێشتا ئه‌م راپرسییه سه‌ره‌ڕای تێپه‌ڕبوونی ١٠ ساڵ به‌ڕێوه نه‌چووه، پێتان وانییه به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی له بارودۆخی ئێستادا چاره‌نووسی ئه‌م ناوچانه ناروونتر له جاران بکات؟

-        ئه‌مه پرسیارێکه که ده‌بێت ئێمه بپرسین! بۆچی کاتێک که له ده‌ستووری عێراقدا په‌سه‌ند کراوه که ده‌بێت تا ساڵی ٢٠٠٧ چاره‌نووسی ئه‌م ناوچانه یه‌کلایی بکرێته‌وه، ئێستاشی پێوه بێت له‌م کاره دووری ده‌که‌ن. به بڕوای زۆرێک له کارناسان و مافناسان ئه‌م ماده‌ی ده‌ستوور ده‌بوا تا ساڵی ٢٠٠٧ جێبه‌جێ ده‌کرا. ١٠ ساڵ پێش ئێستا بڕیار بوو که راپرسی له ناوچه کێشه له‌سه‌ره‌کان بکرێت، به‌ڵام نه‌کراوه، به هۆی شه‌ڕی دژ به داعشه‌وه سوپای عێراق پاشه‌کشه‌ی کرد له‌و ناوچانه‌ و ئێستا به ده‌ست هێزه‌کانی پێشمه‌رگه‌وه‌یه، پێشمه‌رگه‌کان ته‌نانه‌ت ناوچه‌ی زیاتریشیان له ده‌ست داعش رزگار کردووه، ئێستا هه‌موو ئه‌م ناوچانه له‌ژیڕ ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگه و حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستاندایه، له روانگه‌ی ئێمه‌وه به‌شی زۆری ماده‌ی ١٤٠ ئێستا جێبه‌جێ کراوه. ئه‌م ناوچانه ئێستا له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی پێشمه‌رگه و حکومه‌تی هه‌رێمدایه و بوونه‌ته به‌شی جیانه‌بووی کوردستان. ئێستا ئه‌گه‌ر کێشه‌ی راپرسی هه‌یه، بێن و به‌ڕێوه‌ ببه‌ن، که‌س رێگر نییه، بێن و راپرسی بکه‌ن و ئه‌گه‌ر ئه‌م ناوچانه ده‌نگیان به گه‌ڕانه‌وه بۆ کوردستان دا، رێگایان لێ نه‌گرن.

·       ژماره‌یه‌ک لێکۆڵه‌ر و ته‌نانه‌ت ژماره‌یه‌ک له لایه‌نه سیاسییه‌کانی کوردستان ده‌ڵێن که به‌‌و پێیه‌ی ماوه‌یه‌کی زۆره ماوه‌ی یاسایی سه‌رۆکایه‌تی ئاغای بارزانی کۆتایی هاتووه و به شێوه‌ی یاسایی ئه‌وان نابێت درێژه به ئیشی خۆیان بده‌ن، له نه‌بوونی په‌رله‌ماندا، ته‌نها ئامانجی ئه‌وان له به‌ڕێوه‌بردنی ریفراندۆم پاراستنی پێگه‌ی خۆی و بنه‌ماڵه‌که‌یان له سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێمدایه، ئایا ئێوه ئه‌م ره‌خنه قبووڵ ده‌که‌ن؟

-        ره‌خنه له کاک مه‌سعود بوونی هه‌یه. به‌ڵام واقیعی هه‌رێمی کوردستان په‌یوه‌ندی به‌مه‌وه نییه. له‌وانه‌یه من بۆ خۆم ره‌خنه‌م له کاک مه‌سعود ببێت، به‌لام واقیعی سیاسی ئه‌وه‌یه که سه‌رۆکی هه‌رێمی کوردستانی عێراق له ئێستادا کاک مه‌سعوده‌و تا ئه‌م کاته‌ش ئه‌م به‌رپرسایه‌تییه به شێوه‌ی یاسایی له ئه‌ستۆی ئه‌ودایه، ئایا تا ئێستا هیچ لایه‌نێکی سیاسی کورد، جێگره‌وه‌یه‌کی بۆ کاک مه‌سعود خستووه‌ته به‌رده‌ست؟

·       به‌ڵام په‌رله‌مانی هه‌رێمی کوردستان تا چه‌ن رۆژ پێش ئێستا کۆنه‌بووه‌وه، که ته‌نانه‌ت کۆبوونه‌وه‌ی دوایینی بێ ئاماده‌بوونی لایه‌نه دژبه‌ره‌کان بوو...

-        من ناڵێم جیاوازی بیروڕا بوونی نییه، یه‌کێتی و پارتی و لایه‌نه‌کانی دیکه رای جیاوازیان هه‌یه، ئه‌مه له هه‌ر سیستمێکدا سروشتییه، به‌ڵام ده‌بێت له رێگای په‌رله‌مانی کوردستانه‌وه چاره‌سه‌ر بکرێت که نه‌کراوه، خاڵێکی دیکه ئه‌وه‌یه که کاک مه‌سعود به فه‌رمی رایگه‌یاندووه که ئه‌گه‌ر کاندیدێک بۆ جێگره‌وه‌ی من ببێت بیناسێنن، هیچ لایه‌نێک ئه‌مه‌ی نه‌کردووه. کاک مه‌سعود رایگه‌یاندووه که هه‌رکات جێگره‌وه‌ی ئه‌وان دابنرێت، ئاماده‌ی ده‌ست له‌کار بکێشیته‌وه. خاڵی سێهه‌م ئه‌وه‌یه که ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر ماوه‌ی یاسایی سه‌رۆکایه‌تی ئه‌وان کۆتایی هاتبێت، ناکرێت به‌رپرسایه‌تی گرنگی سه‌رۆکایه‌تی له بارودۆخی هه‌ستیاری ئێستادا به به‌تاڵی بمێنێته‌وه. ناکرێت کاتێک په‌رله‌مان کۆنابێته‌وه، سه‌رۆکایه‌تی به‌تاڵ بکرێت به بیانووی کۆتایی‌هاتنی ماوه‌ی یاسایی که‌سێکه‌وه. بابه‌ته‌که شتێکی دیکه‌یه، کێشه‌ی ئێستای ئێمه له کوردستان، کێشه‌ی هه‌ڵبژاردنه، کاتێک هه‌ڵبژاردن بکرێت، ئه‌گه‌ر خه‌ڵک سه‌رۆکێکیان به‌دڵ نه‌بێت ده‌نگی پێ ناده‌ن و ده‌نگ به که‌سێکی دیکه ده‌ده‌ن. بۆ دانانی جێگره‌وه‌ی کاک مه‌سعود ته‌نها رێگاچاره ئه‌وه‌یه که هه‌ڵبژاردنێکی روون به‌ڕێوه بچێت و جێگره‌وه‌ی ئه‌وان دابنرێت. بابه‌تێکی دیکه‌ش ئه‌وه‌یه که هاتنه‌کایه‌ی داعش وای کرد که پلانه‌کانی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان گۆڕانی به‌سه‌ردابێت. کاتێک داعش دروست بوو ئیدی بابه‌تی سه‌ره‌کی کوردستان گۆڕینی سه‌رۆکی هه‌رێم نه‌بوو، به‌ڵکوو لاوازکردنی داعش و رزگارکردنی ناوچه داگیرکراوه‌کان بوو. ئێستا که داعش روو له لاوازبوونه، له‌وانه‌یه ورده ورده بارودۆخێک بێته ئاراوه که بتوانرێت هه‌ڵبژاردنی ئازاد و کراوه له هه‌رێم به‌ڕێوه بچێت تاوه‌کو بابه‌تی سه‌رۆکایه‌تی به ده‌نگی خه‌ڵک چاره‌سه‌ر بکرێت.

·       پێتان وایه ئه‌گه‌ر ئاغای بارزانی راپرسی به‌ڕێوه ببات، دوای ئه‌وه هیچ لایه‌نێکی دیکه‌ی کوردستان ده‌توانێت له هه‌ڵبژاردنێکی ئازاددا، رکابه‌ری بێت و سه‌رکه‌وێت؟

-        ئه‌مه بڕیاری ته‌نها ئاغای بارزانی نییه، ئه‌م راپرسییه بڕیاری هاوبه‌شی یه‌کێتی و پارتییه، ته‌نانه‌ت کاتێک که بابه‌تی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان بێته ئاراوه، لایه‌نه دژبه‌ره‌کانی دیکه وه‌کو گۆڕان و کۆمه‌ڵی ئیسلامی له‌سه‌ر سه‌ربه‌خۆیی دژ نین، ته‌نها قسه‌ی ئه‌وان ئه‌وه‌یه که ده‌بێت راپرسی له په‌رله‌مان په‌سه‌ند بکرێت، دژ نین، ته‌نها رێگای په‌سه‌ندکردنی راپرسییان لاپه‌سه‌ند نییه.

·       ئه‌ندامانی په‌رله‌مانی عێراق دکتۆر فوئاد مه‌عسوم سه‌رۆک کۆماری عێراق به‌وه تاوانبار ده‌که‌ن که هه‌ڵوێستێکی روونی سه‌باره‌ت به راپرسی نه‌بووه، ئێوه پێتان وایه که سه‌رۆک کۆماری عێراق له‌گه‌ڵ ئه‌م راپرسییه هاوڕایه یان دژه؟

-        بارودۆخی دکتر فوئاد مه‌عسوم زۆر تایبه‌ته. ئه‌وان له لایه‌که‌وه سه‌رۆک کۆماری عێراقن و سوێندی خواردووه که بۆ پاراستنی یه‌کپارچه‌یی عێراق هه‌وڵ بدات، له لایه‌کی دیکه‌وه نوێنه‌ری کورده‌کانن له حکومه‌تی عێراق، وه‌کو کورد کراوه‌ته سه‌رۆک کۆماری عێراق. له‌م بارودۆخه‌دا هه‌ر هه‌ڵوێستێکی ئه‌وان، رووبه‌رووی ره‌خنه ده‌بێته‌وه. هه‌رچه‌ند من پێموایه که دکتۆر فوئاد مه‌عسوم به‌رپرسایه‌تی هه‌یه و ئه‌گه‌ر له شوێنێکدا ببینێت که مافی کورده‌کان پێشێل ده‌کرێت و مافه‌کانیان نادرێت، ده‌بێت هه‌ڵوێستی به‌هێزی ببێت، ئه‌و ده‌بێت وه‌کو کوردێک راشکاوانه له به‌رامبه‌ر زوڵمدا هه‌ڵوێست بنوێنێت، لانیکه‌م ئه‌گه‌ر خاوه‌ن بڕیاریش نه‌بێت ده‌توانێت به نیشانه‌ی دژایه‌تی ئه‌و زوڵمانه‌ی له کورد ده‌کرێت، ده‌ست له‌کار بکشێته‌وه. له بارودۆخی ئێستادا ناکرێت و ناتوانن پشتیوانی له راپرسی بکه‌ن، ناکرێت هه‌م سه‌رۆک کۆماری عیراق بیت و هه‌م پشتیوانی له راپرسی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان له عێراقب بکات.

·       وه‌کو پرسیاری کۆتایی، ئێوه ئه‌ندامی یه‌کێتی نیشتمانیی کوردستانن، ده‌مه‌وێت بزانم که رای مام جه‌لال تاڵه‌بانه، رابه‌ری یه‌کێتی و سه‌رۆک کۆماری پێشووی عیراق سه‌باره‌ت به راپرسی چییه؟

-        مام جه‌لال له رووی ته‌ندروستییه‌وه  له بارودۆخێکدا نییه که بتوانن سه‌باره‌ت به بابه‌تی هه‌ستیار وه‌کو ئه‌م بابه‌ته هه‌ڵوێستیان ببێت. مام جه‌لال به هۆی نه‌خۆشییه‌وه ده‌بێت له بابه‌تی هه‌ستیار و گرنگ به‌دوور بن و من پێم وانییه ئه‌م بابه‌ته‌یان له‌گه‌ڵ باس کرابێت که وه‌ڵامێکیان دابێته‌وه و ته‌نانه‌ت بارودۆخی جه‌سته‌یی ئه‌وان جۆرێکه که توانای وه‌ڵامدانه‌وه‌ی به‌م پرسیارانه نییه.

 

 

 

 

 

 

 

له وتووێژێکی تایبه‌تدا له‌گه‌ڵ ئاژانسی هه‌واڵی "ایرنا" نازم ده‌باغ: کورد ئه‌وه‌نده بێ‌فکر نییه خۆی بکوژێت

١- ئیرنا: ئایا ئێستا کاتێکی گونجاوه بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ریفراندۆم؟ ئایا راپرسی له کاتی خۆیدا واتا ٢٥/٩ به‌ڕێوه ده‌چێت؟

 

-        نازم ده‌باغ: بابه‌تی یه‌که‌م ئه‌وه‌یه که راپرسی بڕیاری کۆتایی سه‌رکردایه‌تی کورده که ده‌بێت له ٢٥/٩ به‌ڕێوه بچێت، جێبه‌جێ‌کردن و ئاکامی ئه‌رێنیشی به‌و مانایه نییه که رۆژی دواتری جیابوونه‌وه‌و سه‌ربه‌خۆیی کورد رابگه‌یندرێت. چونکه ئێمه‌ی کورد بڕوامان وایه به شه‌ڕ ناکرێت به ئاکامی باش بگه‌ین به‌ڵکوو پێویسته به دانوستان سه‌ره‌تا له‌گه‌ڵ به‌غدا و دواتریش له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ بتوانین کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکه‌ین. ئێمه ده‌مانه‌وێت مافی دیاری‌کردنی چاره‌نووس که له ده‌ستووری عێراقیش‌دا هاتووه به‌ده‌ست بێنین. به‌ڵام ئێستا هه‌لومه‌رجێک هاتووه‌ته پێشه‌وه که چ لایه‌ن وڵاتانی دراوسێ واتا ئێران و تورکیا و هه‌روه‌ها ئه‌وروپا و ئه‌مریکا باڵیۆزی ئه‌مریکا، به‌ریتانیا، ئه‌ڵمانیا و نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان له هه‌رێم له‌گه‌ڵ لایه‌نه سیاسییه‌کان به‌جیا و کاک مه‌سعود بارزانی قسه‌یان کردووه و داوایان کردووه که راپرسی له‌ کاتی راگه‌یندراودا دوابخرێت. سه‌رکردایه‌تی کورد ئه‌م پێشنیاره‌ی وه‌رگرت و رایگه‌یاند ده‌توانین له ئه‌نجومه‌نی باڵای سه‌رکردایه‌تی کورد بۆ جێبه‌جێ‌کردنی راپرسی هه‌ڵیسه‌نگێنین. بابه‌تێک که باس کراوه ئه‌وه بووه که ده‌بێت جێگره‌وه‌یه‌کی باشتر له به‌رامبه‌ر دواکه‌وتنیدا بدرێت. واتا دواخستن بۆ دواخستن یان نا دواخستن بۆ گه‌ره‌نتی‌کردنی مافی ره‌وای کورد. ئه‌و پێشنیارانه‌ی که له راگه‌یاندنه‌کاندا دیومانه‌و بیستوومانه شایه‌نی هه‌ڵسه‌نگاندنن و چاوه‌ڕوانین تاوه‌کو له یه‌ک دوو رۆژی داهاتوودا کۆبوونه‌وه‌ بکرێت و له‌وێدا بڕیاری کۆتایی بدرێت.

 

·       ٢- ئیرنا: ئه‌م پێشنیارانه چی بوون؟

 

-        نازم ده‌باغ: یه‌که‌م ئه‌وه‌یه که دوو ساڵ راپرسی دوابخه‌ین و له‌م دوو ساڵه‌دا دانوستان به چاودێری نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان بکرێت تاوه‌کو ده‌رفه‌تێک به نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان بدرێت پرۆژه‌یه‌ک بۆ ئاشتی و رێکه‌وتن له نێوان به‌غدا و هه‌ولێر ئاماده بکرێت و به‌رپرسانی کورد به هێزه ته‌واوه‌وه بگه‌ڕێنه‌وه به‌گدا. راستییه‌که‌ی ئه‌وه‌یه که ئێمه هه‌میشه دۆڕاو ده‌بین چونکه که‌مینه‌ین. عه‌ره‌به‌کان کاتێک بابه‌تی کورد دێته ئاراوه یه‌ک ده‌گرن، بابه‌تی یاسای نه‌وت و مافی پێشمه‌رگه له ئارادایه. چاوه‌ڕوانین بزانین ئه‌وه‌ی پێشکه‌ش کراوه هه‌ڵسه‌نگێندرێت و سه‌رکردایه‌تی کورد دانوستانی له‌سه‌ر بکات و کۆمیسیونی باڵای جێبه‌جێ‌کاری راپرسی ئاکامه‌که‌ی رابگه‌یه‌نێت که تێبینی و بابه‌تی ئێرانیشی تێدایه.

·       ٣- ئیرنا: وادیاره له به‌غداشه‌وه داوایان کردووه بۆ دانوستان سه‌ردانیان بکه‌ن.

 

-        نازم ده‌باغ: له سه‌رده‌می سه‌دامدا سه‌ردانی هه‌ر شوێنێکی جیهانمان ده‌کرد، ده‌مانوت دژی سه‌دام خه‌بات ده‌که‌ین. ده‌یانوت چیتان ده‌وێت؟ ئێستا به‌غدای نوێ به‌ ئێمه ده‌ڵێن بۆچی شه‌ڕ ده‌که‌ن؟ بۆخۆم پێم‌وایه له به‌ڕێوه‌به‌ری یان سه‌رکردایه‌تی عێراقی نوێ‌دا که‌سانیك هه‌ن که ئه‌گه‌ر شێوه‌ی بیرکردنه‌وه‌یان له به‌عسییه‌کانی جاران خراپتر نه‌بێت، باشتر نییه. له ده‌ستووری عێراقدا په‌سه‌ندکراوه که نابێت سوپا بچێته ناو شه‌ڕی ناوخۆییه‌وه. به‌ڵام په‌رله‌مانی عێراق له لایه‌ن هه‌موو عه‌ره‌به‌کانه‌وه بڕیار ده‌دات و ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر پێویست بوو عه‌بادی ده‌توانێت هێزی سه‌ربازی به‌کار بێنێت. مانای ئه‌مه چییه؟ ئه‌مه ده‌ڵێن و و دواتریش ده‌ڵێن بێن وتووێژ بکه‌ین. سه‌ره‌تا هێز نیشان ده‌ده‌ن و دواتر باسی وتووێژ ده‌که‌ن.  به‌ڕای ئێمه ده‌بێت هه‌لومه‌رجێکی گونجاو بۆ دانوستان ئاماده بکرێت و به شێوه‌یه‌ک بێت که هه‌موو لایه‌نه‌کان قبووڵ و په‌سه‌ندی بکه‌ن. تا چه‌ند رۆژ پێش ئێستا روانگه‌ی ئێران له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیکه جیاواز بوو، ئێستا وڵاتانی دیکه‌ش وه‌کو ئێرانیان لێهاتووه و ده‌ڵێن راپرسی نه‌کرێت و ئێمه ئاماده‌ین بۆ رێکه‌وتن له نێوان ئێوه‌و به‌غدا به پێی ده‌ستووری عێراق و جێبه‌جێ‌كردنی پشتیوانیتان بکه‌ین. ئه‌وان ته‌نها ده‌ڵێن دوای خه‌ن چونکه کاتی نییه و شه‌ڕ دژی داعش له ئارادایه.

·       ٤- ئیرنا: به هه‌رحال ئێستا عێراق سه‌رقاڵی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ داعش‌ه، ئایا پێتوان وانییه به‌ڕاستی ئێستا کاتێکی گونجاو بۆ راپرسی نییه؟

 

-        نازم ده‌باغ: راستییه‌ک هه‌یه، ئێمه هه‌میشه به‌داخه‌وه بابه‌ته‌کانی ئێستا ده‌بینین و قسه‌ ده‌که‌ین. به درێژایی مێژووی عێراق کام لایه‌ن له‌سه‌رکار بووه تاوه‌کو هه‌نگاو بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کان بنێت. به‌ڵام ئه‌گه‌ر حکومه‌ت هێز و بڕیاری له‌ده‌ست بێت له بارودۆخی ئێستاشدا ده‌توانێت کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات. کاتێک بڕوای پێ نه‌بێت بچووکترین بابه‌تیش ده‌کاته بیانوو، بڕێک بابه‌ت له هه‌ر هه‌لومه‌رجێکدا چاره‌سه‌ر ده‌کرێن و بڕێک بابه‌تیش بۆ چاره‌سه‌ربوون دژوارن.     یه‌کێک له کێشه‌کانی ئێمه له‌گه‌ڵ عێراق یاسای پێشمه‌رگه‌یه. ئایا پێشمه‌رگه به‌شێکه له هێزی ئه‌منی یان به‌رگری؟ ئه‌گه‌ر هێزی ئه‌منییه به‌غدا ده‌بێت به پێی هێزی ئه‌منی پشتیوانی لێ‌بکات. ئه‌گه‌ر هێزی به‌رگرییه، ده‌بێت به پێی هێزی به‌رگری پشتیوانی لێ بکرێت. کاتێک عێراق تووشی شه‌ڕ له‌گه‌ڵ جیش‌المدی بوو، ئه‌وه‌ی له به‌سره‌و له نه‌جه‌ف و که‌ربه‌لا یارمه‌تی حکومه‌تی ناوه‌ندیی عێراقی‌دا، پێشمه‌رگه بوو، یان له فه‌لوجه ئه‌لقاعیده دروست بوو، پێشمه‌رگه بوو له ته‌قینه‌وه‌کانی به‌غدا به هۆی ئاماده‌بوونی مام جه‌لاله‌وه پشتیوانی له حکومه‌ت کرد.    پێش داعش، مالیکی ئه‌و هێزه‌ی به‌ده‌ست هێنا تاوه‌کو به رێکه‌وتن له‌گه‌ڵ کورد ببێته سه‌رۆک وه‌زیران، به‌ڵام کاتێک بووه سه‌رۆک وه‌زیران، یه‌که‌م هه‌نگاوی دژی کورد بوو و هێزه دیجله‌ی دروست کرد و هێرشی کرده سه‌ر جه‌له‌ولا، پێشمه‌رگه رێگای پێ‌گرتن. ئه‌ڵبه‌ت ئه‌م هه‌نگاوه‌ی ئه‌و له‌وانه‌یه باشییه‌کیشی بوو و به سوودی ئێمه که‌وته‌وه و کاتێک پێشمه‌رگه رێگای به هێزی دیجله گرت له‌وی مانه‌وه‌و به رێکه‌وتنی سیاسی سوپا و پێشمه‌رگه ئه‌من و ئاسایشی ناوچه‌که‌یان پاراست.  کاتێک داعش به ٣٤٠ که‌سه‌وه‌ هاتن به هۆی پیلانی ناوخۆیی، سه‌د و پێنج‌ هه‌زار هێزی چه‌کداری عێراقی چه‌کیان داناو ناوچه‌که‌یان ته‌سلیمی داعش کرد و له هه‌رێمی کوردستان، پێشمه‌رگه به‌ره‌ی پێشه‌وه‌یان به‌هێز کرد و ئیجازه‌یان نه‌دا داعش به‌ره‌و پێش بڕوات، به‌ڵام ناوچه‌ی ژێرده‌سه‌ڵاتی سوپای عێراق له مه‌نده‌لی و دیاله‌وه تاوه‌کو موسڵ درایه ده‌ست داعش. چه‌کێک که ئه‌مریکا دابوویه سوپای عێراق که‌وته ده‌ست داعش. پێشمه‌رگه ئه‌و ناوچانه‌ی دیکه‌شی رزگار کرد که داعش داگیری کردبوو، مه‌گه‌ر پێشمه‌رگه ده‌یتوانی به دار له‌گه‌ڵ داعش شه‌ڕ بکات، له‌م هه‌لومه‌رجه‌دا حکومه‌تی عێراق چ یارمه‌تییه‌کی به پێشمه‌رگه له‌م شه‌ڕه‌دا گه‌یاند. "هیچ"

        یه‌که‌م تا ئه‌م ساته‌ش یارمه‌تی هاوپه‌یمانانکه له لایه‌ن به‌غداوه بۆ پێشمه‌رگه ده‌نێردرا، که دیسان به‌شێکی له لایه‌ن حکومه‌تی عێراقه به پێسمه‌رگه نادرێت. هۆکاری دووه‌م ئێران بوو که راوێژکاره‌کانی خۆی بۆ پشتیوانی‌کردن نارده هه‌رێم. سێهه‌مین هۆکار ئه‌وه بوو که ئه‌مریکا ٤٢٣ ملیون دۆلار موچه‌ی پێشمه‌رگه‌ی دا. ئه‌گه‌ر ئه‌مریکا بیزانیبا که پێشمه‌رگه موچه‌ له عێراق وه‌رده‌گرێت، ئه‌م یارمه‌تییه‌ی نه‌ده‌نارد. عێراق هیچی نه‌کردوو که ئێمه نیازپاکییان ببینین. ئێران له جێبه‌جێ‌کردنی دانوستانه‌کاندا رووراسته. ئێمه‌ی کورد هه‌موو ده‌رفه‌تێکمان به به‌غدا داوه. ناوچه کێشه له‌سه‌ره‌کان له ده‌ستووری عێراقدا په‌سه‌ندکراون و ماده‌ی یاسایی بۆ ته‌رخان کراوه  و ده‌بو له ساڵی ٢٠٠٧ جێبه‌جێ بکرایات، له ده‌ستووردا ماده‌یه‌ک هه‌یه که ده‌ڵێت ده‌بێت دوای هه‌ڵسه‌نگاندنی ناوچه کێشه‌ له‌سه‌ره‌کان، راپرسییان تێدا بکرێت که خه‌ڵك ده‌یانه‌وێت به‌شێک بن له هه‌رێمی کوردستان یان سه‌ربه‌خۆ بن یان له‌گه‌ڵ به‌غدا بمێننه‌وه.

·       ٥- ئیرنا: رێژه‌ی دانیشتتوانی ناوچه کێشه له‌سه‌ره‌کان چۆنه؟

 

-        نازم ده‌باغ: ئه‌گه‌ر له‌من ده‌پرسن له رۆژی یه‌که‌مه‌وه وه‌کوو خۆم وتم کارێکی هه‌ڵه‌یان کرد، نابێت ئه‌مه‌یان قبووڵ بکردایا، چونکه له رووی مێژووییه‌وه ئه‌م ناوچانه کوردن چونکه به‌ڵگه‌ی مێژوویی و جوگرافی هه‌یه. بۆچی عێراق که‌ی پێکهاتووه، دوای شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانی. عێراقیان له سێ ویلایه‌تی موسڵ، به‌غدا و به‌سره پێکهێنا. کاتێک ویستیان موسڵ بخه‌نه ناو ئه‌م پرۆژه‌وه له ساڵی ١٩٢٣، کورد دژی ئه‌م بڕیاره شۆڕشیان کرد، وتیان راپرسی ده‌که‌ین، دیسان کورد به‌شداری تێدا نه‌کرد، خاڵێکی دیکه ئه‌وه‌یه که رێژه‌ی کورد هه‌میشه زیاتر بووه، ئێمه ده‌ڵێین له‌ژێر چاودێری نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کاندا، راپرسی بکه‌ن و ببینن کێ زۆرینه‌یه.  ئه‌گه‌ر داعش هێرشی نه‌ده‌کرد، ناوچه‌که نه‌ده‌که‌وته ده‌ست پێشمه‌رگه. له‌وانه بوو ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ش پشتیوانی نه‌کردایا، ئێستا ده‌بوو پلان بۆ ئازادی که‌رکووک دابنرایات، کاتێک داعش هێرشی کرد به‌داخه‌وه تاڕاده‌یه‌ک حکومه‌تی هه‌رێم پێی وابوو مه‌ترسی بۆ ئه‌وان نییه، هه‌مان کات له راگه‌یاندنه‌کانی ئێراندا رای خۆمم وت و رامگه‌یاند که داعش سه‌ره‌تا هێرش ده‌کاته سه‌ر به‌غدا و ئه‌گه‌ر سه‌رکه‌وێت یان سه‌رنه‌که‌وێت دێت به‌ره‌و هه‌رێم. چونکه هێنانی داعش پیلانی دوژمنانی کورده. به‌ڵام هه‌میشه ده‌ڵێم ئه‌گه‌ر ئێران نه‌بوایا نه ته‌نها هه‌ولێر، به‌ڵكوو ئێستا عێراقیش عێراقی داعش ده‌بوو.

·       ٦- ئیرنا: خاڵێک که رابه‌رانی کورد پێی له‌سه‌ر داده‌گرن، بیرۆکه‌ی مافی چاره‌نوسه، به‌ڵام له‌م بیرۆکه‌دا، بنه‌مای باڵاده‌ستی پاراستنی یه‌کپارچه‌یی خاکی وڵاتانیش هه‌یه. ئه‌مه چۆن چاره‌سه‌ر ده‌که‌ن. له لایه‌کی دیکه‌وه رێژه‌ی دانیشتووانی وڵاتانی ناوچه‌که، هه‌مه‌ره‌نگه، هه‌نگاوی کورده‌کان بۆ راپرسی له هه‌رێم بمانه‌وێت یان نا، مه‌ترسی بۆ وڵاتانی دراوسێ دروست ده‌کات، بۆچی ده‌بێت ئه‌م وڵاتانه بۆ لابردنی مه‌ترسی ئه‌منی وڵاتانی خۆیان، بێکار دانیشن و ده‌ست بخه‌نه سه‌ر ده‌ست؟

 

-        نازم ده‌باغ: له به‌شی یه‌که‌مدا ده‌بێت بگه‌ڕێنه‌وه بۆسه‌ر چه‌ندایه‌تی بنه‌مای نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان و جاڕنامه‌ی مافی مرۆڤ. راسته که له نه‌ته‌وه یه‌کگرتووه‌کان پاراستنی یه‌کپارچه‌یی خاکی وڵاتانی بوونی هه‌یه. به‌ڵام پاراستنی یه‌کپارچه‌یی خاکی هه‌ر وڵاتێک به‌نده به دابین‌کردن و پاراستنی مافی ئه‌و خه‌ڵکانه‌ی که له‌و وڵاته‌دا ده‌ژین. وڵاتێک ته‌نها به پێی خواست و هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی دروست نابێت، به‌هه‌رحاڵ وڵاتێک به پێی خاک دروست ده‌بێت و وڵاتێکی دیکه به پێی نه‌ته‌وه. وڵاتانی عه‌ره‌بی یه‌ک نه‌ته‌وه‌ن به‌ڵام چه‌ند حکومه‌تیان هه‌یه. کاتێک سه‌دام هێرشی کرده سه‌ر کوێت، مه‌گه‌ر له بنه‌ڕه‌تدا کوێت به‌شێک له عێراق نه‌بووه، یه‌کگرتووییه‌کانی رابردوو ببینن مه‌گه‌ر دابه‌ش نه‌بوون و چه‌ندین وڵاتی دیکه‌یان لێ پێکنه‌هاتووه. ئێمه ئێستا داوامان له وڵاتانی دۆست و دراوسێ ئه‌وه‌یه له کاتێکدا که بینییان سیستمه و رژێمه‌کانی رابردوو زوڵمیان له کورد کرد به‌تایبه‌ت ئێران که له هه‌ر بارودۆخێکدا یارمه‌تی به کورد داوه ئایا ئێستا بارودۆخه‌که نه‌گۆڕاوه‌و کورد مه‌زڵووم نییه و له لایه‌ن دۆستانی شیعه‌و سوننه‌وه زوڵمی لێ ناکرێت.  وتم جیاوازییه‌ک هه‌یه له نێوان سه‌رده‌می سه‌دام و عه‌بادی‌دا. ئه‌گه‌ر سه‌یرکه‌ن عه‌لاوی سه‌رۆک وه‌زیرانی سه‌رده‌می گواستنه‌وه، شیعه بوو. دوای ئه‌و، ئیبراییم جه‌عفه‌ری شیعه‌ بوو و مالیکی و عه‌بادی‌ش شیعه بوون. مه‌گه‌ر کورد و شیعه پێکه‌وه خه‌باتیان نه‌کرد و وه‌کوو یه‌ک مه‌زڵووم نه‌بوون. دۆستانی شیعه‌ی ئێمه له ئێران و له کاتی خه‌باتدا ده‌یانوت که ئێران ده‌ڵێت پابه‌ندی قسه‌کانی خۆتان بن. بۆچی ئێستا که ده‌سه‌ڵاتدارن بوونه‌ دوژمن و بۆچی له‌جیاتی شیعه‌بوون، عه‌ره‌ب‌بوونتان هه‌ڵبژارد. به‌ڕای من شیعه‌کانی عێراق، عه‌ره‌بن، چونکه ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب نه‌بوونایا هه‌ستیان به‌وه ده‌کرد که له سیستمی سوننه‌کانی عێراقدا تا چ راده‌یه‌ک زوڵمیان لێکراوه‌و چ که‌سانێک هاوکارییان بوون. ئێمه مافی زیاترمان ناوێت، داوای ئێمه ئه‌وه‌یه ده‌رکمان بکه‌ن که ئێمه له‌ژێر زۆر و گوشاردا له‌گه‌ڵ عێراق یه‌کمان گرتووه و عێراقمان پێکهێناوه، ئێستاش به‌ڕاده‌ی خۆمان مافه‌کانمان له‌به‌رچار بگرن. ئه‌و بارودۆخه‌ی ئێستا بۆ کورد هاتووه‌ته ئاراوه هۆکاره‌که‌ی دژکرده‌وه‌یه نه کرده‌وه، کورد هه‌ستی به‌وه کرد که ئیدی هیچ رێگایه‌کی له‌به‌رده‌مدا نییه.

·       ٧- ئیرنا: هۆکاری دژایه‌تییه‌کان له‌گه‌ڵ ئه‌م هه‌نگاوه چییه؟

 

-        نازم ده‌باغ: یه‌که‌م خاڵ ئه‌وه‌یه که خاکی کورد یه‌ک خاک بووه، ئه‌گه‌ر بارودۆخێک بێته ئاراوه که کوردستانی عێراق حکومه‌تێکی سه‌ربه‌خۆ پێکبێنێت، له‌وانه‌یه بڕێک دراوسێی عێراق نیگه‌ران کات به‌تایبه‌ت ده‌بێت له‌به‌رچاومان بێت که بارودۆخی کورد له ناوچه‌که، جگه له ئێران، زۆر ئاڵۆز و هه‌ستیاره. هه‌واڵه‌کانی پ.کا.کا و ه.د.پ له تورکیا و پ.ی.د و ی.پ.ژ له سوریا بابه‌تی خۆیان له‌سه‌ر کورد هه‌یه، ئه‌مریکا بۆ دژایه‌تیکردنی داعش له سوریا چه‌ک دابه‌ش ده‌کات. هێزه جیهانییه‌کان له‌وانه ئه‌مریکا و فه‌ڕه‌نسا ئێستا دژی راپرسین. ئه‌ڵبه‌ت ده‌بێت بزانین که ئه‌مانه دژ نین به‌ڵام ناوێرن رای ئه‌رێنی خۆیان ده‌رببرن. مه‌گه‌ر فه‌ڕه‌نسا نه‌بوو ناوچه‌ی دژه‌فڕینی پێشنیار کرد، بۆچی ئێستا ناوێرێت دژی وڵاتانی ناوچه‌که قسه بکات. کورد ناتوانێت جێگره‌وه‌ یان قه‌ره‌بووکه‌ره‌وهی سیاسه‌تی وڵاتانی جیهان له‌گه‌ڵ عێراق و تورک و فارس بێت و کاتێک ده‌که‌وێته ئه‌و نێوه‌نده عێراق به تورکیا ده‌ڵێت که نا‌هێڵین نه‌وتی ئێمه له وڵاتی ئێوه‌وه هه‌نارده بکرێت. بابه‌تی پ.کا.کاش هه‌یه. یان له‌وانه‌یه ئێران وه‌کو وڵاتێکی به‌هێز دوارۆژ هه‌ر سیاسه‌تێک جێبه‌جێ بکات بۆ نمونه به باڵیۆزی فه‌ڕه‌نسا بڵێت ئێوه دژی سیاسه‌تی ئێمه ده‌جوڵێنه‌وه‌و ده‌بێت وڵاتمان به‌جێ بێڵیت. وزه‌ی کوردستان ناتوانێت جێگره‌وه‌ی وزه‌ی ناوچه‌که بێت. له‌وانه‌یه بابه‌تی دژایه‌تی‌کردن له‌گه‌ڵ راپرسی بۆ وڵاتان هۆکاری خۆی ببێت به‌ڵام ده‌بێت له‌به‌رچاوی بگرین که کوردیش بۆ جێبه‌جێ‌کردنی هۆکاری خۆی هه‌یه. له‌م بارودۆخه‌دا که سه‌رکردایه‌تی کورد کۆبوونه‌وه‌و دانوستان ده‌کات، بزانێت سوودی له‌کوێ‌دایه، ئه‌و مه‌ته‌ڵه ئێرانییه‌م لا جوانه که ده‌ڵێت دوژمن بکه بێ‌لایه‌ن و بێ‌لایه‌نیش بکه دۆست، نه ئه‌وه‌ی که دوژمن، دوژمن‌تر و دۆستیش بکه‌یته بێ‌ڵایه‌ن. به‌هه‌رحاڵ ده‌بێت بارودۆخه‌که هه‌ڵسه‌نگێندرێت، چونکه وه‌ڵامی خۆی هه‌یه.

·       ٨- ئیرنا: بڕێک پێیان وایه هێشتا عێراق سه‌رقاڵی شه‌ڕی داعشه‌و به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی کێشه‌کانی ناوچه‌که قووڵتر ده‌کاته‌وه، پێتوان وانییه به‌شێک له نیگه‌رانییه‌کان له‌مانه‌وه سه‌رچاوه بگرێت؟

 

-        نازم ده‌باغ: له سه‌رده‌می مالیکیدا که رێکه‌وتنی ستراتیژی له‌گه‌ڵ ئه‌‌مریکا ئیمزاکرد و وتی ده‌بێت سوپای ئه‌مریکا  بچێته ده‌ره‌وه هه‌مان کات وتم وڵاتانی رۆژئاوایی واده‌که‌ن ئێمه لێیان بپاڕێینه‌وه که بگه‌ڕێنه‌وه، ئێستاش خۆمان داوامان کرد بگه‌ڕێنه‌وه. ئێستاش که هاتوونه‌ته‌وه له عێراق ده‌مێننه‌وه. چونکه شه‌ڕی عێراق له‌گه‌ڵ داعش شه‌ڕێكی بێ‌كۆتاییه. داعش له‌دایکبووی بارودۆخێکه که ئێستا بووه‌ته ئیدئۆلۆژی. ئه‌گه‌ر ئه‌و بارودۆخه چاره‌سه‌ر نه‌که‌ین له رووی سه‌ربازییه‌وه داعش شکست دێنێت به‌ڵام له‌ناوبردنی مه‌حاڵه. پرۆسه‌ی شه‌ڕ دژی داعش ده‌گۆڕدرێت، ئه‌مریکا و ئه‌وروپا به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ن هاووڵاتییه‌کانیان که چوونه‌ته‌ ناو داعشه‌وه، نه‌گه‌ڕێنه‌وه بۆ وڵاتانی خۆیان. ئێستاکه هێشتا زه‌مینه‌ی ئیش بۆ داعش ئاماده‌یه؛ شه‌ڕی ئایینی، بابه‌تی ئابووری، کۆمه‌ڵایه‌تی و ده‌مارگرژی نێوان ئایینه‌کانه که زه‌مینه‌ی ئاماده‌بوون و چالاکی داعشی له ناوچه‌که ئاماده‌کردووه. هه‌میشه وتوومه که شیعه باشتر توانیویه‌تی رواڵه‌ت و ناساندنێکی باشتر له ئیسلام نیشان بدات، سه‌رده‌مێک خه‌ڵك و حکومه‌ته‌کان له گه‌شه‌ی شۆڕشی شیعه ده‌ترسان به‌ڵام ئێستا بۆ جیهان سه‌لمێندراوه که ئێران مه‌ترسیدار نییه. خاڵێکی دیکه‌ ئه‌وه‌یه که شیعه تیرۆریسمی نییه به‌ڵام وه‌‌هابی، سه‌له‌فی، ئیخوان و ... هه‌موویان سوننه‌ن، بۆیه ئه‌وروپا نیگه‌رانه. کاتێک هه‌ڵسه‌نگاندن ده‌کرێت هاووڵاتیانی ٦٠ وڵات له نێو داعش بوونیان هه‌یه. له شه‌ڕی موسڵدا بۆچی موسڵ جۆرێک وێران کراوه که به سه‌دان ملیار دۆلار ئاوه‌دان ناکرێته‌وه، چونکه هه‌موو داعشییه‌کان له‌م شاره‌دا بیانی بوون، موسڵیان خاپوور کرد و تا توانییان خه‌ڵکیان کوشت. ئۆپه‌راسیۆنه‌که جۆرێک دانرابوو که که‌س رزگاری نه‌بێت. به‌ڵام پرسیاری من ئه‌وه‌یه بۆچی له ته‌له‌عفه‌ر ئه‌مه رووینه‌دا یان بۆچی له سنووری سوریا و لوبنان به رێککه‌وتن له‌گه‌ڵ حزبوڵڵا بڕیاردرا داعش بگوازرێته‌وه بۆ سنووری عێراق، چونکه ئه‌مانه خه‌ڵکی خودی ناوچه‌که‌ن. له‌م بابه‌تانه‌دا هه‌م روسیا و هه‌م ئه‌مریکا کاریگه‌رن و نایانه‌وێت داعش له ریشه له‌ناو به‌رن.

·       ٩- ئیرنا: هێزه‌کانی داعش له‌ناوچه کوردییه‌کانی باکووری عێراقیش ئاماده‌ن؟ ئایا پێتان وانییه ئه‌مانه دیسانه‌وه له ناوه‌وه ده‌ست بکه‌ن به چالاکی؟

 

-        نازم ده‌باغ: له کوردستانی عێراق و ئێران زه‌مینه بۆ داعش ئاماده‌یه، چونکه زه‌مینه‌ی سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی، ئابووری و ئایینی هه‌یه. بڕێک جار ئابڵۆقه ده‌درێن و به‌دوای رێگایه‌که‌وه بۆ ده‌ربازبوونن، ده‌ڕۆن و ئێوه بارودۆخه‌که ئاماده‌ ده‌که‌ن تاوه‌کو شه‌ڕه‌که ده‌ست پێ بکات. شه‌ڕ بۆ هه‌ردوولا ئه‌م مه‌ترسییه‌ی هه‌یه. بۆیه ده‌ڵێم نابێت بیر له هێزی سه‌ربازی بکه‌ینه‌وه چونکه ئه‌نجامی نییه. سه‌دام که به‌هێزترین سوپای ناوچه‌که‌ی بوو نه‌یتوانی بزووتنه‌وه‌ی کوردی سه‌رکووت بکات. تورکیا له‌و رۆژه‌وه که پ.کا.کا دروست بووه ٢٧ جار به فه‌رمی هێرشی کردووه‌ته سه‌ر کورد. ئێستا ده‌بێت بپرسین چ ئاکامێکی لێکه‌وتووه‌ته‌وه؟ ئیمکانیاتی مرۆیی و ماددی له‌ناوچووه، عه‌ره‌ب مه‌ته‌ڵێکی هه‌یه ده‌ڵێت به‌سه‌ر خۆم و به‌سه‌ر دوژمنه‌که‌شمه‌وه، واتا زیان به خۆم ده‌گه‌یه‌نم چونکه دوژمنه‌که‌شم زیانی زیاتر ده‌بینێت. ئێوه پشیله‌یه‌ک زیندانی بکه‌ن، له کۆتاییدا دێته‌وه ده‌ستی خۆی ده‌وه‌شێنێت، کورده‌کانیش وایان لێهاتووه.

·       ١٠- ئیرنا: بارودۆخی وڵاتانی دراوسێ چۆن ده‌بینن؟

 

-        نازم ده‌باغ: به‌ڕای من ئه‌گه‌ر بگه‌ڕێینه‌وه بۆ رابردوو له نێو وڵاتانی دراوسێدا، باشترین په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ کورد، ئێران بوویه‌تی، بۆیه چه‌ند رۆژ پێش ئێستاش له یه‌کێک له رۆژنامه‌کاندا نوسیم که کورده‌کان چاوه‌ڕوانی یارمه‌تی ئێرانن.

·       ١١- ئیرنا: چه‌ند رۆژ پێش ئێستاش ئاغای بارزانی داوای ناوبژیوانی له ئێران کردبوو.

 

-        نازم ده‌باغ: ئێستا له‌وێن، په‌له مه‌که‌ن، تا کۆتایی هه‌‌فته ده‌رده‌که‌وێت. ناکرێت هه‌موو شتێک بڵێین به‌ڵام ئه‌م شتانه ده‌کرێت، کورد ئه‌وه‌نده بێ‌‌فکر نییه خۆی بکوژێت.

·       ١٢- ئیرنا: له‌سه‌ر ناوچه کێشه‌له‌سه‌ره‌کان بۆمان باس بکه‌ن.

 

-        نازم ده‌باغ: هه‌رێم دوو هێڵی سه‌وز و سووری هه‌یه که ئه‌مه‌ش ئه‌مریکا و رۆژئاوا دایانناوه، هێڵی سه‌وز ئه‌و ناوچانه بوون که پێش رووخانی سه‌دام له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێم‌دا بوون و زیاتر ناوچه‌کانی دژه فڕینن. دوای ئازادکردنی ناوچه‌کانی دیکه که به ناوچه‌ی سوور ناسراون که له ده‌ستووردا به ناوچه‌ی کێشه‌له‌سه‌ری ماده‌ی ١٤٠ گۆڕان. ئێمه به‌ڵگه‌ی مێژووییمان هه‌یه که ئه‌مانه خاکی کوردستانن و ئه‌گه‌ر سه‌یرکه‌ین له مێژوودا سنووری ویلایه‌تی موسڵ، جه‌به‌ل حه‌مرینه، تا ئه‌وێ جوگرافیای موسڵ‌ه، ئه‌مانه ناوچه‌ی کوردین و ئه‌گه‌ر گۆڕانیشیان به‌سه‌ردا هاتبێت، گرنگ خاک و زه‌مین‌ه و زه‌مین و خاک به خه‌ڵك ناگۆڕدرێت، به‌ڵام ئێمه به هۆی نیازپاکی و متمانه به خۆمان که زۆرینه‌یه، وتمان راپرسی بکه‌ن له هه‌ر شوێنێک زۆرینه وتی له‌گه‌ڵ هه‌رێمن ببن و ئه‌گینا هه‌رچی خه‌ڵک بڵێن.  

·       ١٣- ئیرنا: به پێی وته‌کانی ئه‌م رۆژانه‌ی دوایی، بارودۆخ بۆ دانوستان و وتووێژ تا چ راده‌یه‌ک گونجاو و ئاماده‌یه؟

 

-        نازم ده‌باغ: له لایه‌ن کورده‌وه من به دڵنیاییه‌وه پێتان ده‌ڵێم که بارودۆخێکی باش بۆ وتووێژ هه‌یه، هۆکاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه که ئێمه هێزی سه‌ربازیمان نییه بۆیه به‌دوای ئه‌وه‌وه‌ین که له‌م بابه‌ته خۆمان بپارێزین. بۆیه وتووێژ ده‌که‌ین و رێگای یاسایی ده‌گرینه پێش تاوه‌کو له رێگای یاساییه‌وه مافه ره‌واکانی خۆمان به‌ده‌ست بێنین.

·       ١٣: ئیرنا: ئایا له به‌غداش ئه‌مه ده‌بینن؟ بارودۆخی ئێستای عێراق چۆن ده‌بینن؟

 

-        نازم ده‌باغ: له به‌غدا به رواڵه‌ت ده‌بیندرێت به‌ڵام له کرده‌وه‌دا دژی ئه‌مه هه‌ڵسوکه‌وت ده‌که‌ن. راستییه‌که‌ی عێراق ئه‌مه‌یه. عێراق له سوننه، کورد و شیعه پێکهاتووه، راستی دووه‌م ئه‌وه‌یه که ئێمه پێمان وابوو شیعه‌ی عێراق به ته‌واوی له‌گه‌ڵ ئێرانه به‌ڵام وانییه. خاڵی دواتر ئه‌وه‌یه سوننه‌ی عێراق وه‌کو کورد و شیعه یه‌کگرتوو نین و مه‌رجه‌عیان نییه و هه‌موویان وابه‌سته‌ی وڵاتانی سوننه‌ی عه‌ره‌بین. ئێمه پێمان وابوو به هاوپه‌یمانی کورد و شیعه‌و بڕێک له دۆستانی سوننه ده‌توانین عێراقی به‌هێز بپارێزین به‌ڵام سوننه‌کان به‌و بارودۆخه‌وه و شیعه‌ش به‌م هه‌لومه‌رجه‌وه که روو له له‌ناوچوونه یه‌کگرتووییان نه‌ماوه‌و ئه‌مه‌ش وایکرد تاوه‌کو هاوپه‌یمانییان له‌گه‌ڵ کورد تێک‌بچێت.  ئه‌مه کێشه گه‌وره بۆ عێراق دروست ده‌کات که ده‌بێت بیری لێبکه‌ینه‌وه. ده‌بێت ئه‌و یه‌کگرتووییه‌ دیسان بگه‌ڕێته‌وه یان به پێچه‌وانه‌وه بجوڵێینه‌وه که له‌م حاڵه‌ته‌دا هه‌موو عێراق تووشی هه‌ڵوه‌شانه‌وه ده‌بێت. ده‌بێت بپرسین ئه‌م هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ له سوودی کێدایه؟ ئه‌من و ئاسایشی عێراق و هه‌رێمی کوردستان به مانای ئه‌من و ئاسایشی ئێران و تورکیایه و وڵاتان ده‌بێت له ده‌مارگرژی وڵات‌خوازی ده‌رچن. کورده‌کانی باکووری عێراق له‌گه‌ڵ ئێران ئه‌زموونی زۆریان هه‌یه و هاوکاری باشیشیان بووه و له‌م بارودۆخه‌دا توانیومانه وابکه‌ین که له سنووری نێوان ئێران و هه‌رێم که‌مترین رێژه‌ی کێشه‌ی ئه‌منی رووبدات. راسته له بڕێک بارودۆخدا چه‌ند بابه‌تێک روویداوه به‌ڵام بۆ خۆم شانازی ئه‌وه‌م هه‌یه که به نوێنه‌رایه‌تی مام جه‌لال بارودۆخه‌که هێورکه‌ینه‌وه‌و تا ئێستاش گروپه ئێرانییه‌کان له‌ شوێنی خۆیاندان. ئه‌مه نیشانه‌ی ئه‌من و ئاسایشه که ئه‌گه‌ر ئێمه نه‌بین ئه‌م ناوچه ده‌بێته جه‌نگه‌ڵ.

·       ١٤- ئیرنا: پشتیوانی ئیسراییل له به‌ڕێوه‌چوونی راپرسی له هه‌رێم ده‌بینین، ئێوه ئه‌مه چۆن ده‌بینن؟

 

-        نازم ده‌باغ: به‌رژه‌وه‌ندی تایبه‌تی هه‌یه. من زۆر به‌داخه‌وه‌م که له ئێران ئێمه له‌گه‌ڵ ئیسراییل هه‌ڵده‌سه‌نگێنن. ئێمه کوردین، له‌گه‌ڵ ئێران هاونه‌ژادین، پێشتر خاوه‌ن یه‌ک زه‌مین بووین، موسڵمانین، که‌س ئێمه نه‌هێناوه‌ته ئه‌م ناوچه و بڵێت لێره بمێننه‌وه. خاڵێکی دیکه‌ ئه‌وه‌یه له‌و رۆژه‌وه لێره بووین له‌گه‌ڵ ئێران دوژمنیمان نه‌کردووه. به پێچه‌وانه‌وه له هه‌موو بارودۆخه دژواره‌کاندا ئێران هاوکار و یارمه‌تیده‌رمان بووه. ئێستاکه بۆچی بێ هیچ هۆکارێک وشه‌ی ئیسراییلی دووه‌م به‌کار دێنن؟ ئیسراییل به‌رژه‌وه‌ندی خۆی هه‌یه. کاتێک ئه‌وان ئێمه ته‌یید ده‌که‌ن، ئێمه پێی خۆشحاڵ نابین، ئه‌وان له‌گه‌ڵ عه‌ره‌ب و موسڵمان دوژمنن، به‌ڵام پرسیاری ئێستا ئه‌وه‌یه بۆچی عه‌ره‌به‌کان خۆیان له‌گه‌ڵ ئێسراییل رێکه‌وتنیان هه‌یه و  باڵیۆزخانه‌یان هه‌یه؟ من پرسیارم هه‌یه بۆچی له‌ناو هه‌موو وڵاتانی جیهاندا، ته‌نها وڵاتێک که هاتووه‌ته پێشه‌وه‌و زیاترین کێشه ده‌نێته‌وه ئیسراییله؟ بۆچی ده‌‌هێڵن ئه‌وان وابکه‌ن؟ ئه‌مه له به‌رژه‌وه‌ندی کورددا نییه. من ناتوانم به ئیسراییل بڵێم بێ‌ده‌نگ به، هه‌روه‌ها که ئه‌مریکاش ناتوانێت وای پێ بڵێت، نابێت ئێوه وابکه‌ن (ئێران و تورکیا یان وڵاتانی دیکه) له کاتێکدا که ئێمه رووه‌و هه‌ڵدێربین، خۆشحاڵ بن. له‌وه‌ی که ئیسراییل ئێمه په‌سه‌ند ده‌کات ئامانجی تایبه‌تی هه‌یه و ده‌یه‌وێت دژی عه‌ره‌ب، کورد و تورک کێشه بنێته‌وه.

 

 

پەڕەى 3 لەکۆى 221 پەڕەدا

بە دوا چوون لە تۆڕە کۆمەڵایەتییە کان

راپۆرتە پڕ بینەرەکان

حالت های رنگی